Het eerste jaar

Door de onzekerheid over de ontwikkeling en de gezondheid van het kind is een integrale benadering zeer belangrijk. Er moet aandacht zijn voor élk aspect: medische onderzoeken, zintuiglijke testen, fysiotherapie, advies over communicatie, mogelijke operaties enzovoorts. Dat is van belang voor het kind zelf, maar ook voor de ouders, die baat hebben bij ruimte voor hun vragen en afwegingen.

Groei en voeding
De meeste kinderen met CHARGE zijn bij de geboorte normaal van gewicht en lengte, maar al snel vertraagt de groei. Velen hebben ernstige problemen met de voeding en de meeste kinderen blijven ook vrij klein voor hun leeftijd.

Baby’s met CHARGE kunnen vaak nog niet goed zuigen en slikken en ook reflux (terugvloeien van maaginhoud in de slokdarm) komt veel voor. Als het kind – vaak om andere redenen – een voedingssonde heeft, blijven lengte en gewicht beter op peil. Meestal nemen de voedingsproblemen in de loop van het tweede levensjaar af, maar voeding blijft lang een bron van zorg en sommige kinderen blijven lang erg kieskeurig met eten. Daarom zijn de behandelingen en adviezen van een logopedist en een diëtist, aanvullend op de medische behandeling, van groot belang.

Ontwikkeling en gedrag
Voor een gezonde en evenwichtige ontwikkeling moet op heel jonge leeftijd een goed beeld worden verkregen van de zintuiglijke beperkingen én de optimale aanpassingen hiervoor. Ook in de eerste maanden, wanneer de lichamelijke problemen misschien meer op de voorgrond staan, is dit al essentieel. Ouders moeten weten of hun kind hen kan horen. Als dit niet zo is, zullen zij het met hun stem alleen niet kunnen troosten. Hetzelfde geldt voor het zien. Bij afwijkingen of beperkingen reageert het kind uiteraard anders op pogingen tot visueel contact. Hoe eerder ouders dit weten, hoe eerder ze zich kunnen laten adviseren. De motorische ontwikkeling verloopt het eerste jaar langzamer dan gemiddeld. Vooral de grove motoriek – zitten, staan en stappen – blijft achter. Hieruit kan men ten onrechte afleiden dat ook de verstandelijke ontwikkeling ernstig beperkt zal zijn. En dat kleurt de verwachtingen en de hulp die men aangeboden krijgt. Deze valkuil moet absoluut worden vermeden, want vroege stimulering van de zintuigen, de motoriek en van de communicatie kan bij een kind met CHARGE niet vroeg genoeg beginnen!

Ogen en zicht
Het grootste oogprobleem bij het CHARGE syndroom zijn de colobomen. Dit is een sluitingsdefect van het oog: tijdens de vroege zwangerschap is de ontwikkeling van het oog niet volledig afgerond. Een coloboom komt voor bij 80 tot 90 procent van de kinderen met CHARGE. Het kan een- of tweezijdig zijn en betreft meestal het netvlies (soms de iris en gezichtszenuw), waardoor een coloboom vaak alleen door de oogarts kan worden vastgesteld. Het gezichtsverlies is afhankelijk van het soort coloboom, de plaats en de grootte van het defect. Een iriscoloboom heeft nauwelijks invloed op het gezichtsvermogen, maar veroorzaakt wel een hoge lichtgevoeligheid. Een netviescoloboom geeft blinde vlekken in het gezichtveld. De meeste invloed op het gezichtvermogen heeft een coloboom van de gezichtszenuw. In dat geval is het kind aan dat oog vrijwel blind. Kinderen met een coloboom hebben een grotere kans op netvliesloslating, dus regelmatige controle blijft in alle gevallen nodig.

Bij de meeste kinderen is het gezichtsvermogen van beide ogen ongelijk, waardoor het kind kan gaan scheelzien of een ‘lui oog’ krijgt. Bij ongeveer 30 procent van de kinderen is een van de ogen kleiner; van dat oog is het gezichtsveld meestal ook minder. Naast scheelzien komt bijziendheid veel voor. Een nauwkeurig onderzoek van de ogen en het gezichtsvermogen is vanzelfsprekend erg belangrijk voor de verdere ontwikkeling van het kind. Maar ook voor de ouders, die dan beter weten hoe ze hun kind kunnen benaderen en waar ze hierbij ondersteuning kunnen vinden.

Hart, vaten en slikken
Ongeveer 60 tot 85 procent van de kinde-ren met CHARGE heeft aangeboren hart- afwijkingen. De ernst ervan kan heel verschillend zijn. Ongeveer driekwart van de kinderen met een hartprobleem moet al op heel jonge leeftijd worden geopereerd. Een pasgeboren baby die blauw wordt (cyanose) kan een aangeboren hartafwijking en/of choanen atresie hebben. Dit betekent dat de doorgang tussen neus en keelholte gesloten is. Zowel de hartproblemen als de choanen atresie zijn meestal wel goed te behandelen, maar sommige kinderen zijn gewoon te kwetsbaar. Soms heeft een kind ook on- voldoende coördinatie om goed te kunnen slikken. Dat maakt ze extra kwetsbaar voor longontstekingen.

Choanen atresie en ademhaling
Choanen atresie komt voor bij 35 tot 65 procent van de kinderen met CHARGE en is bijna altijd tweezijdig. Meestal wordt dit kort na de geboorte opgemerkt doordat het kind niet voldoende kan ademen; een pasgeboren baby ademt namelijk bij voorkeur door de neus. Bij een eenzijdige atresie of ‘slechts’ vernauwde neusgangen kan het langer duren voor het wordt opgemerkt. Kenmerken zijn een erg luidruchtige ademhaling, voedingsproblemen en melk die bij het voeden door de neus naar buiten komt. Bij een baby met choanen atresie worden de neusgangen operatief geopend en worden er ‘stents’(= buisjes) geplaatst. Op latere leeftijd is vaak een herhalingsoperatie nodig.

Oren en gehoor
Oorafwijkingen en gehoorproblemen komen voor bij 85 tot 100 procent van de kinderen. De afwijkingen aan de oren betreffen zowel het buitenoor, het middenoor als het binnenoor. Meestal zijn de oren allebei afwijkend en niet hetzelfde van vorm. Ze zijn vaak afstaand en lager ingeplant, de oorschelp is vrij ‘simpel’ en vierkant van vorm en de oorlel kan klein of afwezig zijn. Het gehoorverlies is meestal beiderzijds en gemengd: zowel geleidingsverlies (vooral in de lage frequenties) als sensorisch verlies (vooral in de hoge frequenties). Het geleidingsverlies hangt vaak samen met afwijkend aangelegde gehoorgangen, waardoor het kind snel last heeft van ‘vocht’ in het oor.

De meest voorkomende afwijking aan het binnenoor bij kinderen met CHARGE is het ontbreken (of niet goed aangelegd zijn) van de halfcirkelvormige kanalen die het evenwichtsorgaan herbergen. Bij alle kinderen heeft een gespecialiseerd onderzoek van de oren en het gehoor daarom hoge prioriteit. Dat geldt ook voor vroegtijdige aanmeting van gehoorapparaatjes, het aanleren van gebaren, aanpassingen in de omgeving en gerichte ondersteuning, want die kunnen een wereld van verschil maken voor zowel het kind als de ouders. Bij sommige kinderen kan een ‘cochleair implantaat’ uitkomst bieden. Dit is een prothese die de functie van het buiten-, midden- en binnenoor overneemt en de intacte gehoorzenuw direct elektronisch stimuleert.

(Uro)genitaal
De meeste jongetjes met CHARGE hebben een kleine penis en niet ingedaalde balletjes. Dit valt meteen na de geboorte al op. Meisjes hebben soms kleine schaamlippen. Zowel bij jongens als bij meisjes treedt de puberteit laat in, of komt de puberteitsontwikkeling niet op gang. Als de productie van geslachtshormonen aantoonbaar tekort-schiet, kunnen jongens een behandeling krijgen met testosteron en meisjes met oestrogeen.